کیست درموئید تخمدان که با نام کیست مویی تخمدان هم شناخته می‌شود، یکی از شایع‌ترین توده‌های خوش‌خیم تخمدان است. این نوع کیست تخمدان برخلاف کیست‌های رایج چرخه قاعدگی، ساختار متفاوتی دارند و از سلول‌هایی تشکیل می‌شود که توانایی تبدیل شدن به انواع بافت‌ها را دارند. به همین دلیل، داخل آن ممکن است مو، چربی، پوست یا حتی دندان دیده شود. این کیست یک بیماری شناخته‌شده و قابل درمان در زنان است و در صورت بی توجهی می تواند با مشکلات جدی ایجاد کند. با ما همراه باشید تا در این مقاله با کیست درموئید تخمدان، علائم، روش تخشیص و درمان کیست مویی تخمدان از زبان دکتر برکتی، جراح و متخصص بیماری های زنان به روش لاپاراسکوپی بپردازیم.

کیست درموئید تخمدان چیست؟

کیست درموئید تخمدان یک توده خوش‌خیم و رایج در بین زنان است که از سلول‌های جنینی باقی‌مانده ایجاد می‌شود. سلول‌های جنینی باقی مانده توانایی تبدیل شدن به انواع بافت ها را دارند و به همین دلیل داخل این کیست ها می توان مو، چربی، پوست و حتی دندان مشاهده کرد. کیست‌ مویی تخمدان رشد آهسته داشته و در بسیاری از زنان، به ویژه در سنین باروری، قابل مشاهده است. بسیاری از زنان سال‌ها بدون آن که علامتی داشته باشند این کیست را با خود حمل می‌کنند و معمولاً در سونوگرافی‌های معمولی تشخیص داده می‌شود. در بیشتر موارد، کیست درموئید فقط یک تخمدان را درگیر می‌کند، اما . اندازه آن می‌تواند از چند میلی‌متر تا چند سانتی متر متغیر باشد. هرچقدر کیست بزرگ‌تر شود، احتمال ایجاد علائم و عوارض بیشتر می‌شود، اما بسیاری از زنان تا مدت‌ها از وجود آن بی‌خبر هستند.

علائم کیست مویی تخمدان

بسیاری از کیست‌های درموئید بدون علامت هستند و به صورت اتفاقی در سونوگرافی تشخیص داده می‌شوند. با این حال، وقتی کیست بزرگ‌ شود ، ممکن است علائم زیر در افراد مشاهده گردد:

• درد مبهم در قسمت پایین شکم یا لگن
• احساس سنگینی یا فشار در لگن یا شکم
• درد هنگام فعالیت جنسی
• افزایش تعداد دفعات ادرار
• نفخ یا احساس پری شکم
• تهوع و استفراغ در صورت پیچ‌خوردگی

روش تشخیص کیست های درموئید تخمدان

برای تشخیص قطعی کیست های مویی تخمدان، پزشک معمولاً سونوگرافی را برای بیمار تجویز می‌کند. سونوگرافی شکمی برای دید بهتر کیست‌های بزرگ و سونوگرافی واژینال مورد استفاده پزشکان قرار می‌گیرد.

علت ایجاد کیست های مویی تخمدان

علت ایجاد کیست درموئید تخمدان به سلول‌هایی برمی‌گردد که از دوران جنینی در بدن باقی می‌مانند. این سلول‌ها توانایی تبدیل شدن به انواع بافت‌ها را دارند و اگر در تخمدان فعال شوند می‌توانند به تدریج یک توده خوش‌خیم بسازند که درون آن هر نوع بافتی مانند مو، چربی یا بافت‌های دیگر دیده می‌شود. و یک اتفاق مادرزادی است که ممکن است در هر سنی خود را نشان دهد.

عوارض کیست درموئید تخمدان

کیست های مویی تخمدان به خودی خود خطرناک نیست، اما اگر در زمان مناسب تشخیص داده نشوند این عوارض عبارت اند از:

۱. پیچ‌خوردگی تخمدان

این عارضه از مهم‌ترین و خطرناک‌ترین است. وقتی کیست وزن و حجم تخمدان را زیاد می‌کند، احتمال چرخیدن تخمدان دور خود بالا می‌رود. این وضعیت درد شدید، تهوع و استفراغ را ایجاد می‌کند. اگر اقدام به موقع صورت نگیرد، ممکن است بافت تخمدان آسیب جدی ببیند که در این شرایط مشکلات ناباروری هم ممکن است ایجاد شود.

۲. پارگی کیست

پارگی کیست درموئید تخمدان عارضه‌ای است که کمتر رخ می‌دهد، اما اگر کیست دچار پارگی شود، مواد داخل کیست وارد حفره شکمی می‌شوند و می‌تواند باعث التهاب شدید شود. در این صورت، بیمار دچار درد ناگهانی و حساسیت شکمی می‌شود.

3. فشار بر اندام‌های اطراف

در کیست‌های بزرگ، فشار بر مثانه، روده یا اعصاب لگن ممکن است باعث مشکلات ادراری یا گوارشی شود که حتی در مواردی می تواند باعث ببروز مشکلات ناباروری شود.

آیا کیست درموئید تخمدان باعث نازایی می‌شود؟

در بیشتر موارد، این کیست باعث ناباروری نمی‌شود. عملکرد هورمونی تخمدان را مختل نمی‌کند و با چرخه قاعدگی ارتباطی ندارد. اما چند حالت وجود دارد که ممکن است باروری را تحت تأثیر قرار دهد:

• اگر کیست خیلی بزرگ باشد و فضای زیادی از تخمدان را اشغال کند
• اگر جراحی به شکلی انجام شود که به ناچار بخشی از بافت سالم تخمدان برداشته شود
• اگر پیچ‌خوردگی باعث آسیب به تخمدان شود
• اگر کیست در هر دو تخمدان وجود داشته باشد

با این حال، در اغلب زنان، پس از درمان، تخمدان به عملکرد طبیعی خود بازمی‌گردد و بارداری بدون مشکل ممکن خواهد بود.

درمان کیست مویی تخمدان

این کیست با دارو یا تغییر سبک زندگی برطرف نمی‌شود. تنها درمان قطعی آن برداشتن کیست به کمک عمل جراحی است. ، اما در کیست‌های مویی بزرگ، بیشتر پزشکان توصیه می‌کنند که به علت احتمال بروز عوارض، جراحی زود انجام شود.

عمل کیست درموئید تخمدان

عمل کیست درموئید تخمدان معمولاً با روش درمانی لاپاراسکوپی انجام می‌شود. این روش کم‌تهاجمی است و با چند برش کوچک روی شکم انجام می‌شود. جراح بعد از ایجاد برش‌ها، لوله لاپاراسکوپ را که دوربین دارد وارد شکم می‌کند و مقداری گاز CO₂ تزریق می‌شود تا فضا باز شود. سپس کیست با دقت برداشته می‌شود و در انتها گاز تخلیه شده و برش‌ها بسته می‌شوند. .

کیست مویی تخمدان و بارداری

داشتن کیست مویی در دوران بارداری غیرمعمول نیست و بسیاری از زنان بدون مشکل بارداری را طی می‌کنند.

• اگر کیست کوچک باشد، معمولاً جراحی نمی‌شود.
• اگر کیست بزرگ باشد یا احتمال پیچ‌خوردگی وجود داشته باشد، جراحی بهتر است در سه‌ماهه دوم انجام شود.
• بیشتر کیست‌ها برای مادر یا جنین خطری ندارند و فقط باید تحت نظر پزشک باشند.

اقدامات لازم قبل از لاپاراسکوپی رحم و تخمدان

قبل از انجام لاپاراسکوپی رحم و تخمدان نیاز است تا بیماران چند اقدام مهم را انجام دهند که عبارت اند از:

1. انجام آزمایش‌های لازم مانند آزمایش خون، تست بارداری و آزمایش عملکرد کلیه و کبد
2. سونوگرافی یا MRI برای تعیین محل دقیق ضایعه
3. ناشتا بودن حدود ۸ ساعت قبل از عمل
4. قطع مصرف برخی داروها مانند رقیق‌کننده‌های خون با نظر پزشک

دکتر زنیب برکتی با سالها تجربه در انجام عمل جراحی به روش لاپاراسکوپی رحم و تخمدان، همواره پیش از جراحی، مشاوره اختصاصی با بیماران خود خواهند داشت تا علاوه بر اطلاع از بیماری ها و داروهای مصرفی بیمار، نکات لازم قبل از عمل را به اطلاع بیمار می رسانند.

نحوه انجام لاپاراسکوپی رحم و تخمدان

در ابتدا، بیمار توسط متخصص بیهوشی، تحت بیهوشی کامل قرار می‌گیرد. سپس پزشک چند برش کوچک روی شکم ایجاد می‌کند و از طریق آن‌ها، ابزار مخصوص و دوربین لاپاراسکوپی را وارد شکم می‌کند. برای دید بهتر جراح و بهتر دیده شدن اندام‌ها، گاز CO₂ در حفره های ایجاد شده شکم وارد می‌شود و سپس بسته به نوع جراحی، تشخیصی یا درمانی، اقدامات لازم توسط جراح صورت می پذیرد. در انتهای عمل، نیز شکم به صورت کامل از گاز تخلیه می شود و برش ها بخیه می شوند. در موارد تشخیصی، معمولا در مدت 30 دقیقه عمل به اتمام می رسد، درحالی که در لاپاراسکوپی درمانی، این زمان بسته به نوع بیماری، می تواند مغییر باشد و تا 2 ساعت نیز طول بکشد.

گاز استفاده شده در عمل لاپاراسکوپی

بهترین زمان انجام لاپاراسکوپی زنان

بهترین زمان برای انجام لاپاراسکوپی رحم و تخمدان نیز به شرایط بیمار و هدف عمل بستگی دارد. معمولاً پزشکان ترجیح می‌دهند عمل در زمانی انجام شود که بیمار در سلامت کامل و بدون عفونت یا التهاب حاد باشد تا خطرات جراحی به حداقل برسد. در مواردی که هدف درمان ناباروری، بررسی کیست‌ها یا تشخیص آندومتریوز است، زمان‌بندی عمل می‌تواند با توجه به چرخه قاعدگی بیمار تنظیم شود تا نتیجه بهینه حاصل شود. مشاوره با پزشک و بررسی کامل سوابق بیمار، آزمایش‌ها و سونوگرافی‌های لازم، تعیین‌کننده زمان مناسب برای جراحی است. رعایت این نکات، نه تنها ایمنی بیمار را افزایش می‌دهد، بلکه موجب بهبود کیفیت عمل و کاهش دوره نقاهت می‌شود و بهترین نتایج درمانی را برای بیمار به همراه دارد.

فیلم عمل لاپاراسکوپی رحم

دوره نقاهت بعد از لاپاراسکوپی زنان

همانطور که اشاره شد، یکی از مزیت‌های بزرگ لاپاراسکوپی، برش های کوچک در حین عمل است که باعث می شود تا بیمار پس از لاپاراسکوپی زحم و تخمدان، از دوره نقاهت کوتاهی برخوردار باشد. بیمار معمولاً همان روز یا روز بعد از عمل از بیمارستان مرخص می‌شود و در همان روز می تواند پیاده روی سبک و حتی استحمام داشته باشد

توصیه‌های بعد از عمل شامل موارد زیر است:

• پیاده روزی روزانه حدقل به مدت یک ساعت
• مصرف داروهای تجویزشده توسط پزشک
• اجتناب از فعالیت‌های سنگین تا ۲ هفته
• مراجعه برای معاینه پس از عمل

یکی از مزیت های جراحی توسط دکتر برکتی، پیگیری وضعیت حال بیماران پس از عمل است. متخصصان کلینیک دکتر برکتی در این مرحله با پیگیری دقیق وضعیت بیمار، از بهبودی کامل و بازگشت عملکرد طبیعی اندام‌ بیماران اطمینان حاصل می‌کند.

هزینه لاپاراسکوپی زنان

هزینه عمل جراحی لاپاراسکوپی رحم و تخمدان به عوامل مختلفی بستگی دارد و نمی‌توان یک عدد مشخص برای همه بیماران اعلام کرد. این هزینه معمولاً با توجه به پیچیدگی عمل، نوع بیماری، نیاز به اقدامات درمانی همراه، مدت زمان جراحی، امکانات کلینیک یا بیمارستان و تجربه جراح بستگی دارد. به همین دلیل، برای برآورد دقیق هزینه، بیمار باید ابتدا توسط پزشک معاینه و ویزیت شود تا شرایط جسمی، وضعیت بیماری، سابقه بیماری‌ها و نوع مداخله مورد نیاز مشخص گردد. از این رو، مراجعه حضوری و مشاوره اولیه اهمیت بسیار بالایی دارد و هرگونه برآورد تقریبی بدون بررسی دقیق وضعیت بیمار، ممکن است نادرست یا ناقص باشد.

لاپاراسکوپی و بارداری

بنا به گفته دکتر برکتی، جراح و متخصص لاپاراسکوپی زنان، این عمل هیچ‌گونه تأثیر منفی بر بارداری ندارد و به‌خودی‌خود موجب ناباروری نمی‌شود. در واقع، در مواردی که پس از لاپاراسکوپی بارداری با تأخیر مواجه می‌شود، معمولاً به شرایط زمینه‌ای بیمار مانند اختلالات هورمونی، مشکلات تخمک‌گذاری یا کیفیت اسپرم همسر بر می گردد. از آنجا که لاپاراسکوپی اغلب برای درمان عواملی انجام می‌شود که خود باعث ناباروری هستند، این روش در بسیاری از موارد می‌تواند شانس بارداری طبیعی را به میزان قابل توجهی افزایش دهد.

دکتر برکتی تأکید دارد که پس از لاپاراسکوپی، بدن به زمانی کوتاه برای بازیابی کامل خود نیاز دارد و با گذشت چند هفته، عملکرد طبیعی رحم و تخمدان‌ها به حالت اولیه بازمی‌گردد. در بسیاری از بیماران، در همان ماه‌های ابتدایی پس از عمل، بارداری موفق رخ می‌دهد. دکتر برکتی توصیه می‌کنند بانوان در دوران بعد از عمل لاپاراسکوپی زنان، با حفظ آرامش روانی، خواب کافی و پرهیز از استرس، شرایط ایده‌آلی برای بارداری فراهم کنند. زیرا سلامت روحی تأثیر مستقیمی بر تعادل هورمونی و افزایش شانس باروری دارد.

آندومتریوز که یک بیماری وابسته به استروژن است و در آن بافتی مشابه آندومتر که همان پوشش داخلی رحم است، در خارج از رحم رشد می‌کند. خوشبختانه این بیماری چندان فراگیر نبوده و در حدود ۱۰ درصد در زنان سنین باروری دیده می‌شود. این بیماری معمولا با درد مزمن لگنی، قاعدگی‌های دردناک، خونریزی‌های غیرطبیعی و ناباروری همراه است. اگرچه درمان اصلی این عارضه، در موارد حاد تنها جراحی به روش لاپاراسکوپی برای برداشتن بافت‌های اندومتریوزی می باشد، اما رژیم غذایی آندومتریوز نقش کلیدی در کنترل التهاب، تنظیم هورمون‌ها و کاهش علائم دارد.

دکتر زینب برکتی، جراح و متخصص زنان با سالها سابقه در درمان بیماری‌های زنان به روش لاپاراسکوپی، تأکید می‌کند که در کنار درمان‌های دارویی و جراحی، اصلاح رژیم غذایی می‌تواند روند بهبود و کیفیت زندگی بیماران را به شکل محسوسی ارتقا دهد و نباید از اهمیت رژیم غذایی مناسب برای آندومتریوز غافل شد.

اهمیت رژیم غذایی اندومتریوز

این بیماری با التهاب مزمن و افزایش سطح استروژن ارتباط مستقیم دارد. نوع تغذیه می‌تواند هر دو عامل را تحت‌تأثیر قرار دهد. الگوی غذایی سالم می تواند با کاهش التهاب، بهبود عملکرد سیستم ایمنی و تنظیم متابولیسم هورمون‌ها همراه باشد و به کنترل علائم کمک می‌کند. در مقابل، تغذیه نامناسب التهاب و درد را تشدید می کند و روند درمان را مختل می کند. به همین منظور نباید از اهمیت تغذیه در درمان آندومتریوز غافل شد و لازم است در کنار درمان‌های دارویی یا جراحی به روش لاپاراسکوپی برای بهبود کیفیت زندگی از رژیم غذایی آندومتریوز بهره برد.

مواد غذایی مناسب برای آندومتریوز

پژوهش‌ها نشان می‌دهد که برخی مواد غذایی می‌توانند از طریق کاهش التهاب، بهبود عملکرد سیستم ایمنی و تنظیم هورمون‌ها به کنترل آندومتریوز کمک کنند. مهم‌ترین این مواد شامل موارد زیر است:

• سبزیجات تازه و تیره رنگ: سبزیجات تازه منبعی سرشار از فیبر هستند که در بهبود علائم آندومتریوز می توانند نقش به سزایی عمل کنند. سبزیجاتی مانند لسفناج، کلم بروکلی و جعفری علاوه بر فیبر، حاوی انواع ویتامین و آنتی‌اکسیدان‌ها هستند و به کاهش استرس اکسیداتیو کمک می‌کنند.
• میوه‌های حاوی ویتامین سی: میوه هایی چون پرتقال، نارنگی، انار که حاوی ویتامین سی هستند، بر تقویت سیستم ایمنی بدن تاثیر به سزایی می توانند داشته باشند. همچنین این نوع میوه ها، به مانند سبزیجات حاوی فیبر و آنتی اکسیدان ها هستند که به تسکین علائم آندومترویز کمک میکند.
• مواد غذایی حاوی امگا ۳ (ماهی سالمون، تخم کتان، گردو): در رژیم غذایی آندومترویز، باید جایگاه ویژه ای برای مواد غذایی حاوی امگا 3 لحاظ کرد. علت اهمیت مصرف این مواد غذایی، خاصیت ضد التهابی است. با مصرف ماهی های چرب مانند سالمون، ساردین و تُن و مغزیجاتی چون گردو، می توان بر کاهش التهاب ناشی از آندومتریوز اقدام کرد.
• غلات کامل: برنج قهوه‌ای، جو دوسر، نان سبوس‌دار با داشتن فیبر زیاد، به دفع سطح استروژن کمک می کنند. به همین منظور باید برای این اقلام غذایی، جایگاهی ثابت در رژیم غذایی آندومتریوز در نظر گرفت.
• روغن زیتون و آووکادو: این روغن ها منابع چربی‌های غیراشباع و مفیدی هستند که از بروز التهاب مزمن جلوگیری می‌کنند.
• حبوبات (عدس، لوبیا، نخود): جایگزین خوبی برای گوشت قرمز محسوب می‌شوند و پروتئین گیاهی سالم فراهم می‌کنند. علاوه بر پروتئینی که این مواد غذایی دارند، فیبر موجود در این اقلام نیز باعث می شود تا به این مواد غذایی، در رژیم غذایی اندومتریوز نگاه ویژه ای شود.

نبایدهای غذایی در تغذیه آندومتریوز

در کنار مواد غذایی مفید، برخی اقلام خوراکی‌ها می‌توانند باعث تشدید التهاب و افزایش سطح استروژن شوند. حذف یا محدود کردن این مواد در رژیم غذایی آندومتریوز توصیه می‌شود:

• گوشت قرمز: باید این نکته را توجه داشت که مصرف به اندازه گوشت قرمز بدون چربی، برای بدن می تواند مفید باشد و تنها باید مصرف آن را کنترل کرد.
• محصولات لبنی پرچرب: محصولات پرچرب ممکن است حاوی چربی های اشباع شده باشند که می توانند منجر به افزایش علائم آندومتریوز شود. به همین منظور توصیه می شود تا بیماران از مصرف شیر و پنیر پرچرب و خامه خودداری کنند.
• غذاهای حاوی چربی ترانس : این نوع چربی ها را می توان بیشتر در غذاهای فرآوری شده و سرخ شده یافت. در تغذیه مناسب برای آندومتریوز، مصرف این نوع مواد غذایی به علت افزایش سطح التهابی که می توانند موجب شوند، منع شده است.

بهترین رژیم غذایی برای درمان آندومتریوز

یکی از بهترین الگوهای تغذیه‌ای برای بیماران آندومتریوز، رژیمی بر پایه مصرف میوه و سبزی تازه، ماهی، روغن زیتون، مغزها و غلات کامل استوار است و میزان مصرف گوشت قرمز و غذاهای فرآوری‌شده در آن پایین است.

مطالعات نشان داده‌اند زنانی که از این نوع رژیم پیروی می‌کنند، کمتر دچار علائم شدید آندومتریوز می‌شوند. این رژیم با کاهش استرس اکسیداتیو، بهبود عملکرد کبد در دفع استروژن و تعدیل پاسخ ایمنی، در کنترل علائم بیماری مؤثر است.

علاوه بر جایگه این رژیم در تغذیه مناسب آندومتریوز، رژیم‌های ضدالتهاب که در آن قند و چربی ترانس محدود شده باشد و مصرف سبزیجات و دانه‌های گیاهی زیاد است، نیز نتایج مثبتی در کاهش درد و نفخ نشان داده‌اند.

مکمل‌های مناسب برای آندومتریوز

در کنار رژیم غذایی، مصرف برخی مکمل‌ها می‌تواند روند بهبود را تسریع کند. با این حال، باید همیشه زیر نظر پزشک انجام شود. مکمل‌های توصیه‌شده شامل:

• ویتامین D: سطح پایین آن با افزایش خطر و شدت آندومتریوز ارتباط مستقیم دارد.
• منیزیم: در کاهش گرفتگی عضلانی و درد قاعدگی مؤثر است.
• زینک و ویتامین E: هر دو دارای خاصیت آنتی‌اکسیدانی هستند و به بهبود عملکرد ایمنی کمک می‌کنند.
• زردچوبه و مکمل کورکومین: در مطالعات آزمایشگاهی نشان داده شده که در رژیم غذایی اندومتریوز، می تواند جایگاهی ثابت برای کاهش التهاب و تقویت سیستم ایمنی بدن داشته باشد.