هیستروسکوپی چیست؟

هیچ چیزی به اندازه مشکلات رحمی و ناباروری نمی‌تواند باعث نگرانی و استرس یک زن شود. خونریزی‌های غیرطبیعی، دردهای شدید قاعدگی یا مشکلات بارداری، زندگی روزمره و روحیه زنان را تحت تأثیر قرار می‌دهند. خوشبختانه امروزه با پیشرفت‌هایی که در حوزه پزشکی صورت گرفته، از جمله روش‌های کم‌تهاجمی مانند هیستروسکوپی رحم، به پزشکان این اجازه را می‌دهد تا با دقت بالا داخل رحم را مشاهده کنند و بسیاری از مشکلات را درمان کنند. بر اساس سالها تجربه دکتر زینب برکتی، جراح و متخصص زنان، هیسترسکوپی می‌تواند در تشخیص علل ناباروری، اصلاح چسبندگی‌ها، برداشتن پولیپ‌ها و بهبود کیفیت زندگی زنان نقش بسیار مهمی داشته باشد. در این مقاله، به زبانی ساده و به صورت علمی توضیح می‌دهیم که هیستروسکوپی چیست، چه کاربردهایی دارد، چگونه انجام می‌شود و چه تأثیری می تواند بر سلامت و باروری زنان داشته باشد.

هیستروسکوپی چیست؟

هیستروسکوپی یکی از نوین ترین روش‌های پزشکی در حوزه زنان است که به پزشکان این اجازه را می‌دهد داخل رحم را به‌طور مستقیم مشاهده کنند و در صورت نیاز مشکلات آن را همزمان درمان کنند. به زبان ساده، پزشک با کمک یک ابزار بسیار کوچک به نام هیسترسکوپ که یه لوله نازک و شفاف مجهز به دوربین است، از طریق واژن و دهانه رحم، به صورت زنده تمام رحم را با دقت و جزئیات بر روی نمایشگر مشاهده کند.

یکی از بزرگترین مزیت های هیستروسکوپی رحم امکان تشخیص و درمان به صورت همزمان است. این بدان معناست که پزشک نه تنها می‌تواند مشکلات رحمی را تشخیص دهد، بلکه بسیاری از این مشکلات را بدون نیاز به جراحی یا اقدام درمانی دیگر، در همان جلسه درمان کند. این روش در مقایسه با سایر روش‌های قدیمی مانند کورتاژ تشخیصی یا بررسی‌های غیرمستقیم که اغلب با دقت  کمتر و نیاز به دوره نقاهت طولانی تری همراه بودند، این محدودیت‌ها را برطرف کرده و تجربه‌ای سریع و کم‌تهاجمی را برای بیمار فراهم می‌کند.

موارد استفاده از هیستروسکوپی رحم و تخمدان

هیستروسکوپی رحم کاربردهای متعددی دارد که باعث شده تا مورد استقبال پزشکان به روز قرار گیرد. مهم‌ترین کاربردهای این روش شامل بررسی و درمان مشکلاتی است که مستقیماً با فضای داخلی رحم مرتبط هستند:

• خون ریزی غیر طبیعی رحم

یکی از شایع‌ترین دلایل انجام هیستروسکوپی، تشخیص علت خونریزی‌های شدید، طولانی‌مدت یا دوره های نامنظم قاعدگی است. با این روش، پزشک می‌تواند محل خونریزی و علت آن را شناسایی کرده و در بسیاری از موارد، هم‌زمان اقدام درمانی انجام دهد.

• ناباروری و سقط‌های مکرر

گاهی مشکلاتی مانند چسبندگی‌ها، پولیپ‌ها یا ناهنجاری‌های مادرزادی رحم مانع روند طبیعی بارداری می‌شوند. با این روش، پزشک می‌تواند این موانع را شناسایی کرده و در صورت نیاز درمان کند و شانس بارداری موفق را افزایش دهد و بسیاری از ابهامات مربوط به ناباروری  را رفع نماید.

• برداشتن پولیپ‌ها و فیبروم‌های داخل رحمی

هیستروسکوپی همچنین برای برداشتن پولیپ‌ها و فیبروم‌های رحمی مورد استفاده قرار می گیرد. این توده‌های خوش‌خیم می‌توانند منجر به درد و خونریزی شوند یا حتی در برخی موارد می تواند مشکلات ناباروری را با خود به همراه داشته باشد. برداشتن آنها بدون نیاز به جراحی باز و تنها به کمک هیستروسکوپی، مزیت بزرگی برای بیمار دارد. همچنین برای رفع چسبندگی‌های داخل رحمی که به دلیل جراحی‌های قبلی یا عفونت‌ها ایجاد شده‌اند، این روش بهترین گزینه کم‌تهاجمی محسوب می‌شود.

• رفع چسبندگی‌های داخل رحمی (سندروم آشرمن)

چسبندگی‌های رحمی که معمولاً بر اثر سقط، کورتاژ یا عفونت‌ها ایجاد می‌شوند، می‌توانند باعث کاهش خونریزی قاعدگی یا ناباروری شوند. هیستروسکوپی یکی از بهترین و کم‌تهاجمی‌ترین روش‌ها برای تشخیص و درمان این چسبندگی‌ها به شمار می آید.

• بررسی و خارج کردن اجسام خارجی داخل رحم

در برخی شرایط، باقی‌ماندن بقایای بارداری، IUD  جابه‌جا شده می‌تواند مشکل‌ساز شود که در این شرایط هیستروسکوپی روشی دقیق برای شناسایی و خارج کردن آن‌ها شناخته می شود.

مزایای استفاده از هیستروسکوپی

هیسترسکوپی نسبت به روش‌های قدیمی به ویژه جراحی باز مزایای بی‌شماری دارد. اولین و مهم‌ترین مزیتی که می توان به آن اشاره نمود تشخیص مستقیم و دقیق مشکلات داخل رحم است. پزشک با دیدن تصاویر زنده و دقیق از رحم می‌تواند کوچک‌ترین ناهنجاری‌ها را تشخیص دهد. دیگر مزیت این است که هیستروسکوپی امکان تشخیص و درمان را به صورت همزمان ممکن می‌سازد. در این شرایط بیمار دیگر نیاز به چندین جلسه ویزیت و جراحی‌های متعدد ندارد. علاوه بر اینها، کم‌تهاجمی بودن این روش یکی دیگر از مزایای این روش است که باعث می‌شود تا به نسبت سایر روش های جراحی، از خطرات کمتری برخوردار باشد. بیمار با کمک این روش جراحی، درد کمتر و بهبودی سریع‌تری داشته و زمان بستری کوتاه تری خواهد داشت.

عمل هیسترسکوپی چگونه انجام می‌شود؟

هیستروسکوپی معمولاً به صورت سرپایی یا در اتاق عمل انجام می‌شود. بیمار در ابتدا بر روی تخت مخصوصی قرار می‌گیرد که بسته به نیاز و تشخیص پزشک بیهوشی، ممکن است بی‌حسی موضعی، آرام‌بخش یا بیهوشی سبک دریافت کند. سپس پزشک ابتدا دهانه رحم را آماده و باز می‌کند تا هیستروسکوپ که لوله ای باریک و شفاف مجهز به دوربین است، به راحتی وارد واژن شود. با ورود این لوله، تصاویر داخل رحم روی مانیتور نمایش داده می‌شود. در صورتی که نیاز به درمان باشد، ابزارهای مخصوص از طریق هیستروسکوپ وارد می‌شوند و مشکل اصلاح می‌شود.

قبل از عمل هیستروسکوپی چه اقداماتی لازم است؟

برای موفقیت هیسترسکوپی رحم، آمادگی بیمار مهم است. پزشک معمولاً موارد زیر را توصیه می‌کند:

• بررسی سوابق پزشکی و داروهای مصرفی
• انجام آزمایش‌های پایه مانند خون و ادرار
• اطلاع دادن به پزشک درباره حساسیت‌ها یا بیماری‌های زمینه‌ای
• گاهی مصرف داروهایی برای آماده‌سازی دهانه رحم

این اقدامات کمک می‌کنند تا عمل با کمترین ریسک و بیشترین دقت انجام شود.

بنا به گفته های دکتر برکتی، برای افزایش موفقیت هیستروسکوپی رحم، لازم است تا بیمار از آمادگی مناسبی برخوردار باشد. پزشک پیش از انجام این روش معمولاً سوابق پزشکی فرد و داروهای مصرفی او را بررسی می‌کند و ممکن است انجام برخی آزمایش‌های پایه مانند آزمایش خون و ادرار را ضروری بداند. در این مرحله لازم و ضروری است تا بیمار هرگونه حساسیت دارویی یا بیماری زمینه‌ای خود را به پزشک اطلاع دهد. در برخی از موارد جهت بهبود شرایط ورود لوله هیدروسکوپ، مصرف داروهای خاصی توصیه می‌شود. رعایت این موارد کمک می‌کند تا هیسترسکوپی با کمترین خطر و بیشترین دقت انجام شود.

تاثیر هیستروسکوپی در ناباروری

هیسترسکوپی نقش مهمی در بررسی و درمان علل ناباروری دارد. مشکلاتی مانند چسبندگی‌های رحمی، پولیپ‌ها یا سپتوم رحم که می‌توانند مانع بارداری شوند و منجر به سقط‌های مکرر شوند که با اصلاح این مشکلات به روش هیتسروسکوپی، که در نهایت به افزایش احتمال بارداری موفق منجر می‌شود. به همین دلیل نمیتوان از اهمیت این روش در درمان مشکلات ناباروری غافل شد.

بهترین زمان هیستروسکوپی

بهترین زمان مناسب برای انجام هیسترسکوپی رحم معمولاً چند روز پس از پایان قاعدگی است. علت این موضوع در دیواره داخلی رحم بوده که معمولا در ایام بعد از پایان قاعدگی، نازک‌تر بوده و دید بهتری را برای پزشک فراهم می‌کند. این موضوع تشخیص و درمان مشکلات احتمالی را آسان‌تر می‌کند و نیز احتمال تداخل با بارداری ناخواسته را می تواند کاهش ‌دهد. با این حال، باید این مورد را توجه داشت که زمان مناسب انجام هیستروسکوپی باید با توجه به شرایط هر فرد و نظر پزشک تعیین شود.

عمل هیستروسکوپی چقدر طول می کشد؟

هیستروسکوپی رحم معمولاً در حدود ۱۵ الی ۶۰ دقیقه زمان می‌برد. مدت دقیق انجام این روش به نوع هیستروسکوپی، تشخیصی یا درمانی بودن آن و اقداماتی که در حین عمل انجام می‌شود بستگی دارد. در هیسترسکوپی که به صورت تشخیصی باشد، زمان عمل معمولاً کوتاه‌تر است. در حالی که در موارد درمانی مانند برداشتن پولیپ یا رفع چسبندگی‌ها ممکن است زمان بیشتری نیاز باشد. همچنین لازم به ذکر است که با توجه به کم ‌تهاجمی بودن این روش، بسیاری از بیماران پس از انجام هیستروسکوپی و طی یک دوره کوتاه تحت نظر، در همان روز مرخص می‌شوند.