فیبروم رحم چیست؟

فیبروم رحم که در اصطلاح پزشکی با نام میوم (Myoma) نیز شناخته می‌شود، از شایع‌ترین تومورهای خوش‌خیم در میان بانوان شناخته می شود. این تومورها از سلول‌های ماهیچه‌ای و بافت همبند دیواره رحم منشأ می‌گیرند و می‌توانند به صورت یک توده منفرد یا چندین توده همزمان در اندازه‌ های مختلف ظاهر شوند. نکته مهم  درباره فیبروم ها این است که خوشبختانه در اکثریت قریب به اتفاق موارد، خوش‌خیم بوده و هرگز به سرطان تبدیل نمی‌شوند. با این حال، همین توده‌ های خوش‌خیم گاهی می‌توانند آنقدر بزرگ یا متعدد شوند که کیفیت زندگی فرد را به شدت تحت تأثیر قرار دهند. به گفته دکتر زینب برکتی، جراح و متخصص زنان با سال ها تجربه در درمان فیبروم رحم، آگاهی از علائم اولیه این عارضه و مراجعه به موقع به پزشک، نقش مهمی در پیشگیری از عوارض بعدی و حفظ سلامت باروری زنان دارد.

فیبروم رحم یا میوم چیست؟

میوم که همان فیبروم رحم است، توده‌ ای غیرسرطانی از بافت ماهیچه‌ای و همبند است که در دیواره رحم رشد می‌کند. بسیاری از زنان مبتلا به فیبروم اصلاً متوجه وجود آن در بدن خود نمی‌شوند و این عارضه کاملاً تصادفی و در طی یک معاینه روتین کشف می‌شود. اما در نقطه مقابل، گروهی دیگر از زنان با علائم آزاردهنده‌ ای روبرو می‌شوند که می‌تواند کیفیت زندگی روزمره آن‌ها را به شدت تحت تأثیر قرار دهد.

علائم فیبروم رحم

علائم فیبروم رحم بسته به اندازه، تعداد و محل قرارگیری آن در رحم می‌تواند از فردی به فرد دیگر کاملاً متفاوت باشد. برخی از شایع‌ترین علائم عبارتند از:

• خونریزی ‌های شدید و طولانی مدت قاعدگی همراه با لخته‌ های بزرگ خون
• احساس پُری و فشار در ناحیه تحتانی شکم
• تکرر ادرار به دلیل فشار فیبروم بر مثانه
• یبوست و فشار به روده بزرگ
• کمر درد های بی‌دلیل و مداوم
• درد هنگام رابطه جنسی
• بزرگ شدن شکم (مشابه بارداری در مراحل اولیه)

در برخی از زنان، فیبروم می‌تواند بدون هیچ علامتی باشد و تنها به طور تصادفی در معاینات پزشکی کشف شود. اما در هر صورت، تجربه هر یک از این علائم دلیلی کافی برای مراجعه به متخصص زنان و پیگیری وضعیت است.

علل ایجاد فیبروم رحم

پزشکان و محققان تا به امروز به یک علت واحد و قطعی برای تشکیل فیبروم رحمی، دست پیدا نکرده‌اند. اما شواهد علمی نشان می‌دهد ترکیبی از عوامل هورمونی، ژنتیکی و محیطی در بروز آن نقش دارند.

تغییرات هورمونی:  استروژن و پروژسترون، دو هورمون اصلی زنانه که مسئول تنظیم چرخه قاعدگی و بارداری هستند، به عنوان محرک ‌های اصلی رشد فیبروم رحم شناخته می‌شوند. این کیست ها نسبت به سلول‌ های طبیعی عضله رحم، گیرنده‌ های بیشتری برای این هورمون‌ها دارند. به همین دلیل است که فیبروم ‌ها در دوران بارداری و با افزایش سطح این هورمون‌ ها بزرگ‌تر می‌شوند و پس از یائسگی با کاهش شدید استروژن، معمولاً کوچک می‌شوند یا حتی ناپدید می‌گردند.

زمینه ژنتیکی:  اگر مادر، خواهر یا دختری به فیبروم رحم مبتلا باشد، سایر زنان خانواده در معرض خطر بیشتری برای ابتلا قرار دارند که نشان از نقش پررنگ ژنتیک در این زمینه دارد. بسیاری از فیبروم‌ها حامل تغییرات ژنتیکی هستند که با فیبروم‌ های یک زن دیگر در خانواده متفاوت است. به گفته متخصصان، زنانی که سابقه خانوادگی فیبروم دارند، باید از سنین پایین‌تر تحت معاینات منظم قرار گیرند.

سبک زندگی و تغذیه: عوامل متعددی در سبک زندگی می‌توانند خطر ابتلا به فیبروم رحمی را افزایش یا کاهش دهند. مصرف بالای گوشت قرمز و فرآوری‌ شده، چاقی و اضافه وزن (چون سلول‌های چربی خود تولیدکننده استروژن هستند)، کمبود ویتامین D، فشار خون بالا، مصرف الکل (به ویژه آبجو) و استرس‌ های مزمن از عوامل افزایش‌دهنده خطر هستند. در مقابل، رژیم غذایی سرشار از میوه، سبزیجات، غلات کامل و لبنیات کم چرب، بارداری و شیردهی (به دلیل تغییرات هورمونی گسترده) و مصرف قرص‌ های ضد بارداری ممکن است خطر ابتلا را کاهش دهند.

بارداری و قاعدگی زودرس: شروع قاعدگی در سنین پایین (قبل از ۱۰ سالگی) به معنای افزایش تعداد سال‌ های قرارگیری در معرض هورمون‌ های زنانه است و به همین دلیل یکی از عوامل خطر ابتلا شناخته می‌شود. از سوی دیگر، بارداری و زایمان به دلیل تغییرات هورمونی گسترده‌ای که ایجاد می‌کنند و همچنین افزایش سن، با کاهش خطر ابتلا به این نوع کیست ها همراه هستند.

عوامل محیطی و استرس: قرار گرفتن طولانی مدت در معرض استرس مزمن ممکن است باعث ایجاد تغییرات هورمونی و تشدید رشد فیبروم شود. تحقیقات نشان می‌دهد استفاده طولانی مدت از وسایل پلاستیکی حاوی مواد شیمیایی مختل کننده غدد درون ریز، ترکیبات شیمیایی موجود در صنایع، برخی لوازم آرایشی و بهداشتی و حتی مواد غذایی نیز در بروز این عارضه نقش دارند.

چه زمانی فیبروم رحم نیاز به پیگیری و درمان دارد؟

اگر هر یک از علائم ذکر شده مانند خونریزی شدید قاعدگی، درد مداوم لگن، احساس فشار در زیر شکم، تکرر ادرار یا یبوست بی‌دلیل وجود داشت، باید حتماً به یک متخصص زنان مراجعه کرد. همچنین اگر سابقه خانوادگی فیبروم رحمی وجود داشت، انجام معاینات دوره‌ای منظم به ویژه در سنین ۳۰ تا ۵۰ سالگی که سنین شایع ابتلا هستند، بسیار ضروری است. کم خونی ناشی از خونریزی شدید، مشکل در باردار شدن و سقط مکرر از دیگر مواردی هستند که نیاز به بررسی دقیق توسط پزشک متخصص را ضروری می‌سازند. به گفته دکتر زینب برکتی، جراح و متخصص زنان، نباید منتظر ماند تا علائم شدید شوند. هرگونه تغییر در عادات قاعدگی یا احساس فشار در لگن می‌تواند نشانه اولیه وجود فیبروم باشد که تشخیص زود هنگام آن، گزینه‌ های درمانی بیشتری را پیش روی آن‌ها قرار می‌دهد.

راه های تشخیص فیبروم رحم

تشخیص فیبروم رحم معمولاً با معاینه لگن و شرح حال پزشکی آغاز می‌شود. پزشک در این معاینه می‌تواند وجود یک توده یا تغییر شکل در رحم را حس کند. در صورت مشکوک بودن، روش ‌های تصویربرداری زیر برای تأیید تشخیص و تعیین اندازه و محل دقیق فیبروم به کار می‌روند.

• سونوگرافی (Ultrasound): رایج‌ ترین و در دسترس‌ ترین روش تشخیصی این نوع کیست ها هستند که با استفاده از امواج صوتی، تصویری از رحم تهیه کرده و اندازه و محل دقیق فیبروم را نشان می‌دهد.
• تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI): در برخی موارد پیچیده ‌تر یا زمانی که پزشک نیاز به برنامه‌ریزی دقیق برای درمان به روش جراحی داشته باشد، درخواست می‌شود و تصاویر بسیار دقیق‌تری ارائه می‌دهد.
• هیستروسونوگرافی (Hysterosonography): این روش تشخیصی با تزریق مایع به حفره رحم در طی سونوگرافی برای مشاهده بهتر داخل رحم و تشخیص فیبروم‌های زیر مخاطی، انجام می شود.
• هیستروسکوپی (Hysteroscopy):  این روش تشخیصی با قرار دادن یک دوربین باریک و انعطاف‌پذیر از طریق واژن و دهانه رحم برای مشاهده مستقیم داخل رحم و تشخیص فیبروم‌های زیر مخاطی، به شمار می رود.

انتخاب هر یک از این روش‌ها به تشخیص پزشک و بر اساس شرایط فردی بیمار انجام می‌شود.

عوارض فیبروم رحم

اگرچه فیبروم ‌ها در اکثر موارد خطرناک نیستند و به سرطان تبدیل نمی‌شوند، اما در برخی شرایط می‌توانند عوارض قابل توجهی ایجاد کنند و کیفیت زندگی فرد را به شدت تحت تأثیر قرار دهند. شناخت این عوارض به شما کمک می‌کند تا اهمیت پیگیری و درمان به موقع را بهتر درک کنید.

• مشکلات بارداری

بسیاری از زنان مبتلا به این کیست ها بدون مشکل باردار می‌شوند و دوران بارداری موفقی را پشت سر می‌گذارند. با این حال، فیبروم‌ ها به ویژه انواع زیر مخاطی می‌توانند با لانه‌گزینی تخمک یا رشد جنین تداخل داشته باشند. عوارض احتمالی بارداری در زنان مبتلا به فیبروم شامل زایمان زودرس، جدا شدن جفت (جفت سرراهی)، نیاز به سزارین به دلیل انسداد کانال زایمان، وضعیت غیرعادی جنین (مثل زایمان بریچ) و در موارد نادر، خونریزی شدید پس از زایمان است. به گفته دکتر زینب برکتی، جراح و متخصص زنان، زنان مبتلا به فیبروم که قصد بارداری دارند، باید قبل از اقدام به بارداری تحت ارزیابی کامل قرار گیرند تا در صورت نیاز، اقدامات لازم انجام شود.

• ناباروری

فیبروم ‌ها یکی از علل قابل درمان ناباروری محسوب می‌شوند و حدود ۳ تا ۱ درصد موارد ناباروری به فیبروم نسبت داده می‌شود. با این حال، لازم به ذکر است که اغلب زنان مبتلا به فیبروم رحمی، باروری طبیعی دارند و معمولاً ابتدا باید سایر علل ناباروری بررسی شوند. عواملی که در ناباروری مرتبط با فیبروم نقش دارند عبارتند از ایجاد تغییرات در شکل حفره رحم و اختلال در لانه‌گزینی، انسداد لوله‌های فالوپ (در فیبروم‌های بزرگ)، تغییرات در ضخامت پوشش داخلی رحم (آندومتر) و اختلال در جریان خون به رحم. در بسیاری از موارد، برداشتن فیبروم (میومکتومی) می‌تواند شانس بارداری را به میزان قابل توجهی افزایش دهد.