درمان آندومتریوز

بسیاری از زنان در سنین باروری با دردهای عجیب لگنی یا قاعدگی‌های طاقت‌فرسا مواجه می‌شوند، بدون اینکه بدانند ریشه این مشکلات آندومتریوز است. این بیماری که بافت شبیه به پوشش داخلی رحم در خارج از آن رشد می‌کند، می‌تواند سال‌ها بی‌علامت بماند و ناگهان با دردهای شدید، خونریزی ‌های سنگین یا حتی ناباروری خود را نشان دهد. خوشبختانه با وجود عدم درمان قطعی برای آندومتریوز، راهکارهای عملی و موثری برای کنترل علائم، کاهش درد و بهبود کیفیت زندگی وجود دارد. از درمان ‌های دارویی و هورمونی گرفته تا جراحی کم‌تهاجمی لاپاراسکوپی و تغییر در سبک زندگی و تغذیه، همگی می‌توانند به بیماران کمک کنند تا با این بیماری مزمن کنار بیایند. دکتر زینب برکتی، جراح و متخصص زنان با سال‌ها تجربه لاپاراسکوپی آندومتریوز، در این مقاله به بیان راه های درمان آندومتریوز خواهند پرداخت. با ما همراه باشید.

آندومتریوز چیست؟

آندومتریوز وضعیتی است که در آن بافتی شبیه به پوشش داخلی رحم (آندومتر) در خارج از رحم رشد می‌کند. این بافت می‌تواند روی تخمدان‌ها، لوله‌های فالوپ، رباط‌های لگنی، مثانه، روده و حتی سایر نقاط بدن ایجاد شده و حتی رشد کند. نکته مهم این است که این بافت به تغییرات هورمونی چرخه قاعدگی واکنش نشان می‌دهد و در هر دوره عادت ماهانه تحریک شده و باعث التهاب، درد و در نهایت ایجاد چسبندگی می‌شود.

علائم ابتلا به آندومتریوز چیست؟

علائم آندومتریوز در زنان متفاوت است و خوشبختانه شدت آن الزاماً با میزان پیشرفت بیماری ارتباط مستقیمی ندارد. برخی از شایع‌ترین علائم عبارتند از:

• درد شدید لگنی که با مسکن‌های معمولی کنترل نمی‌شوند و فرد را از انجام فعالیت‌های روزمره بازمی‌دارد و قاعدگی دردناک
• درد هنگام یا بعد از رابطه جنسی
• خونریزی شدید یا طولانی مدت قاعدگی همراه با لخته‌های بزرگ
• درد هنگام دفع ادرار یا مدفوع به‌ویژه در دوران قاعدگی
• نفخ شکم، تهوع و مشکلات گوارشی شبیه سندرم روده تحریک‌پذیر
• ناباروری و مشکل در باردار شدن
• خستگی مزمن و کمردردهای بی‌دلیل

برخی زنان مبتلا به آندومتریوز ممکن است هیچ علامتی نداشته باشند و بیماری به ‌طور تصادفی در طی معاینات روتین یا لاپاراسکوپی تشخیص داده شود.

آیا آندومتریوز قابل درمان است؟

به گفته دکتر زینب برکتی، متخصص زنان و لاپاراسکوپی، درمان آندومتریوز به صورت قطعی وجود ندارد و هدف اصلی درمان، کنترل علائم، کاهش درد، جلوگیری از پیشرفت بیماری و حفظ باروری است. با این حال، انتخاب روش مناسب درمانی می‌تواند کیفیت زندگی بیمار را به طور چشمگیری بهبود بخشد. آندومتریوز یک بیماری مزمن است که معمولاً با نزدیک شدن به یائسگی و کاهش سطح هورمون‌ها، علائم آن فروکش می‌کند. اما در سنین باروری، نیاز به پیگیری منظم و مدیریت هوشمندانه دارد.

راه‌های درمان آندومتریوز

درمان آندومتریوز بسته به شدت بیماری، سن بیمار و تمایل او به بارداری، به روش‌های مختلفی انجام می‌شود. این روش‌ها از درمان‌های دارویی و هورمونی برای کنترل علائم گرفته تا جراحی لاپاراسکوپی برای برداشتن ضایعات را شامل می‌شوند. همچنین تغییر در سبک زندگی و تغذیه می‌تواند نقش مؤثری در کاهش التهاب و بهبود کیفیت زندگی داشته باشد. در ادامه، هر یک از این راه‌های درمانی را به طور جداگانه بررسی می‌کنیم.

• درمان دارویی

درمان دارویی معمولاً اولین خط درمانی برای بیماران مبتلا به آندومتریوز است و هدف آن کاهش درد و کنترل التهاب است. مسکن‌های ضدالتهابی غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن، ناپروکسن و مفنامیک اسید برای کاهش درد و التهاب ناشی از آندومتریوز مؤثرند. قرص‌های ضدبارداری ترکیبی با مصرف مداوم می‌توانند با توقف تخمک‌گذاری و کاهش رشد بافت آندومتریوز، علائم را بهبود بخشند. داروهای پروژستینی با تنظیم هورمونی و آتروفی بافت آندومتریوز، درد قاعدگی و لگنی را کاهش می‌دهند. آمپول زولادکس و دیفرلین با ایجاد یائسگی موقت باعث کوچک شدن ضایعات آندومتریوز می‌شوند، اما به دلیل عوارض ناشی از کاهش استروژن، استفاده از آن‌ها معمولاً به ۶ ماه محدود می‌شود.

• درمان جراحی

زمانی که درمان دارویی پاسخگو نباشد یا بیمار دچار کیست‌های بزرگ، چسبندگی‌های شدید یا ناباروری باشد، جراحی به عنوان گزینه اصلی درمانی مطرح می‌شود. لاپاراسکوپی تخمدان بهترین و رایج‌ترین روش جراحی برای درمان آندومتریوز است. در این روش کم‌تهاجمی، جراح با ایجاد چند برش کوچک در ناحیه شکم و استفاده از دوربین، ضایعات آندومتریوز و کیست‌های تخمدان را برداشته یا می‌سوزاند. مزایای این روش شامل درد کمتر پس از عمل، دوره نقاهت کوتاه، کاهش خطر چسبندگی و عدم ایجاد اسکار بزرگ است.

به گفته دکتر زینب برکتی، جراح و متخصص لاپاراسکوپی با سال‌ها تجربه در این زمینه، تشخیص دقیق محل ضایعات و برداشت کامل آن‌ها در عین حفظ بافت سالم تخمدان، کلید موفقیت جراحی آندومتریوز است. در موارد بسیار شدید و در زنانی که تمایلی به بارداری ندارند، هیسترکتومی (برداشتن رحم) به همراه تخمدان‌ها می‌تواند به عنوان آخرین راهکار درمانی در نظر گرفته شود. پس از این جراحی، عود بیماری بسیار نادر است.

• تغییر سبک زندگی

تغییر در سبک زندگی و رژیم غذایی نقش مهمی در درمان آندومتریوز دارد. ورزش منظم مانند پیاده‌روی، یوگا و شنا با ترشح اندورفین به کاهش درد و استرس کمک می‌کند. مدیریت استرس از طریق مدیتیشن، تنفس عمیق و تکنیک‌های ریلکسیشن التهاب ناشی از استرس مزمن را کاهش می‌دهد. استفاده از کمپرس گرم روی ناحیه تحتانی شکم و کمر به شل شدن عضلات و کاهش گرفتگی کمک می‌کند. ماساژ آرام ناحیه لگن و کمر با روغن‌های گیاهی (مانند روغن سیاه دانه) باعث بهبود گردش خون و کاهش درد می‌شود. خواب کافی و استراحت مناسب برای کاهش خستگی مزمن مرتبط با آندومتریوز ضروری است.

درمان آندومتریوز به روش جراحی لاپاراسکوپی

عوارض عدم درمان آندومتریوز

نادیده گرفتن علائم آندومتریوز و عدم پیگیری درمان مناسب می‌تواند عوارض جدی و جبران‌ناپذیری به همراه داشته باشد. آندومتریوز یکی از علل اصلی ناباروری در زنان است و عامل ۳ تا ۵ درصد موارد ناباروری محسوب می‌شود. چسبندگی‌های لگنی و آسیب به لوله‌های فالوپ مانع عبور تخمک و لقاح می‌شود. خونریزی‌های شدید و طولانی قاعدگی منجر به کم خونی شدید، کاهش ذخایر آهن و خستگی مزمن خواهد شد. کیست‌های آندومتریوز (کیست شکلاتی) می‌توانند آنقدر بزرگ شوند که پیچ خوردگی تخمدان و درد ناگهانی شدید ایجاد کنند. چسبندگی‌های پیشرونده لگنی باعث درد مزمن لگن، اختلال در عملکرد مثانه و روده و کاهش کیفیت زندگی می‌شوند. همچنین درد مزمن و ناباروری تأثیرات روانی عمیقی مانند افسردگی و اضطراب بر فرد و خانواده می‌گذارند. به گفته دکتر برکتی، تشخیص زودهنگام و درمان به موقع آندومتریوز، علاوه بر کنترل علائم، از پیشرفت بیماری و بروز عوارض جبران ‌ناپذیر جلوگیری می‌کند.

برای درمان آندومتریوز چه بخوریم؟

رژیم غذایی نقش مهمی در مدیریت علائم آندومتریوز دارد، زیرا التهاب یکی از عوامل اصلی تشدید این بیماری است. مواد غذایی مفید شامل میوه‌ها و سبزیجات تازه به ویژه سبزیجات برگ سبز که التهاب را کاهش می‌دهند، منابع حاوی اسید چرب امگا ۳ مانند ماهی سالمون، ساردین و گردو که ضدالتهاب قوی هستند، غلات کامل مانند برنج قهوه‌ای، جو دوسر و نان سبوس‌دار، حبوبات (عدس، نخود، لوبیا) که سرشار از فیبر هستند و چای سبز و زنجبیل که آنتی‌اکسیدان و ضدالتهاب هستند. مواد غذایی که در درمان آندومترویز مضر هستند و باید محدود شوند شامل گوشت قرمز و فرآوری شده (سوسیس، کالباس)، لبنیات پرچرب (که در برخی افراد علائم را تشدید می‌کند)، قند و شیرینی‌های صنعتی، غذاهای سرخ شده و فست فود و گلوتن (در صورت حساسیت) می‌باشند.